Toen Maria A. Kashintseva (1903–1983), de weduwe van Andrej Platonov (1899-1951) in 1978 de slavist Thomas Langerak (1950-2022) ontmoette, gaf ze hem onder de woorden ‘het is een ondeugend ding’ een onbekende tekst van haar man te lezen. Een eersteling, zo bleek later.
De Antisexus betreft een literaire tekst in de vorm van een ironische reclamefolder voor een prikkelapparaat. Een tekst die al vanaf 1926 in het schrijversarchief van Platonov lag. Thomas Langerak was een liefhebber van zowel Osip Mandelstam als Andrej Platonov en publiceerde de oorspronkelijke Russische tekst in 1981 in Russian Literature, een tijdschrift voor slavisten.
De Antisexus, het apparaat dat Platonov introduceerde, was een seksmachine. Een prikkelapparaat van blik en schel luidend metaal, een seksrobot avant la lettre. De seksrobot voorzien van artificial ‘intelligence’, waarvan ik onlangs beelden op Instagram zag, lijkt qua vormgeving wat meer op een mens. Het idee is hetzelfde als dat van de Antisexus, maar het blijft klinkend metaal.
Mahatma Gandhi (1869-1948) die in De Antisexus wordt opgevoerd als voorstander van het apparaat zegt: ‘Men storte zijn zaad liever in een stuk blik, als men het niet in een boom van wijsheid wil veranderen, dan in het lichaam van een mens, geschapen voor vriendschap, ideeën en heiligheid.’ Zelf sta ik meer aan de zijde van hen die huidhonger hebben. Huidhonger is beter dan klinkend metaal of een luidende schel.
Het verhaal De Antisexus sluit aan bij de discussies over liefde en seks in de jaren twintig van de twintigste eeuw zoals die in Rusland en ook elders werden gevoerd. Liefde zou achterhaald zijn en seksuele behoeften verschilden volgens sommigen niet van andere fysieke behoeften zoals het drinken van een glas water. De dwaasheid is van alle tijden. Enfin, Andrej Platonov goot zijn verhaal in de vorm van een reclamebrochure met commentaren van beroemdheden die hun voorkeur beargumenteren: voor en tegen De Antisexus.
De directie van het apparaat was namelijk ruimdenkend en laat in de brochure ook tegenstanders aan het woord, waaronder Charlie Chaplin. Die citeer ik graag, zoals trouwe lezers weten. Ik ben niet alleen, ook Chaplin is tegen de Antisexus: ‘Ik ben voor de levende, rondtobbende, lachwekkende, in het slop geraakte mens die door plenging van zijn dunne levenssap zich een oogwenk broederschap met een ander koopt. En ik moet ook niets van al die mechanica hebben, omdat ik steeds een vriend geweest ben en zal blijven van wat concreet, deerniswekkend, belachelijk, maar levend is en de belofte van iets machtigs in zich draagt.’
Die laatste zinsnede ga ik uit mijn hoofd leren.
Dat Chaplin niets van apparaten moest hebben blijkt uit Modern Times (1936) waarin hij technocraten en industriëlen op de hak neemt. De voedselmachine in Modern Times is de pendant van De Antisexus van Platonov. Dit geheel terzijde.
Het boekje werd in 1987 door Pegasus uitgegeven als nieuwjaarsgeschenk. De boekhandel annex uitgeverij had zich midden jaren tachtig losgemaakt uit de wurgende greep van de CPN en kwam sindsdien met een aantal literaire uitgaven op de markt waaronder deze eersteling van Andrej Platonov.
