Gisteren schreef ik over de brede smaak van Bob Albrecht (1942-2023). Vandaag dook ik nog wat verder in een van zijn archiefdozen met boeken en parafernalia.
In de doos trof ik een gloednieuw ogend exemplaar aan van Machten en mensen van Willem Banning (1888-1971). Bob Albrecht bewaarde dit boek in een plastic beschermhoes. Vandaar.
Veel van zijn boeken zijn gekaft en zien er uit als nieuw. Zijn dochter vertelde mij dat hun vader kon kaften als geen ander. De boeken zagen er aan het einde van het schooljaar nog steeds strak uit.
Je moet de dingen onderhouden.
Het rood van het omslag van Machten en mensen kleurt en oogt dus nog net zo rood als toen het werd uitgegeven. In het beschermhoesje stak een briefje aan de toen achttienjarige Bob Albrecht. De toen 72-jarige Willem Banning schreef het hem op 28 december 1960. Het is een persoonlijk briefje over de boeken die Banning hem eerder gaf. Blijkbaar kenden ze elkaar al enige tijd. Willem Banning was in Leiden buitengewoon hoogleraar in de kerkelijke en wijsgerige sociologie, maar ging in 1958 met emeritaat.
Details als het rood van het omslag en het door Banning geschreven briefje zijn bijzonder. Ze zijn niet de reden dat ik er hier aandacht aan geef. Het gaat mij om de inhoud van het boek van Banning. Ik sloeg Machten en mensen open en trof op pagina 17 het centrale punt van het betoog van Banning aan, althans dat schrijft hij zelf.
Het is tevens de hoofdstelling die hij in het boek verdedigt, gedreven door het religieus socialisme dat hij als man van de Doorbraak voorstond. Het boek is actueler dan ooit, de thema’s van die stelling staan eigenlijk ook op het omslag van dit boek (vrijheid, beheersing en de macht van de techniek als ook de devaluatie van democratie). Ik citeer:
Indien een volk in de greep van de industrialistische dynamiek prijs stelt op handhaving, eventuele verheffing van zijn levenspeil en zijn vrijheid, dan zal het bereid moeten zijn de wetenschappelijk-technische apparatuur deugdelijk te onderhouden, een efficiënt stelsel van onderwijs en opvoeding in het leven te roepen, en gemeenschapsgelden daarin te investeren.
Commentaar is overbodig.
Bob Albrecht bewaarde het boek Machten en mensen als ook het briefje zorgvuldig en dat een leven lang. Op het schutblad van het boek schreef hij zijn naam en die van de gever: Gekregen van prof. dr. W. Banning, 28 december 1960.
Het rood van Banning was een rood dat verheft. Ik was als jongen van achttien – net als Bob Albrecht – benieuwd naar dat rood. Het rood van Buskes en Banning toen de ‘ideologische veren’ nog niet waren afgeschud en afgeschreven. De ideologische veren van de VVD, de ‘liberale’ werkgeverspartij bleven evenwel recht overeind staan.
Jammer is dat.
Misschien moet de sociaal-democratie dat rood nog eens oppoetsen en laten glimmen. Verheffing ja, waarom niet?
Je moet de dingen onderhouden.
