De boekenlegger van de cacao- en chocoladefabrikant Van Houten lag in een Duitse vertaling van een werk van Confucius: Gespräche (Lun Yü).
Iets preciezer. De boekenlegger lag op pagina 95 (boek IX, stelling 25). De plek waar het gaat over de begrenzing van de macht van de heerser: een heerser kan dan wel drie legers hebben, maar het zal hem desondanks niet lukken om de wil van een gering man uit het volk te breken, zo stelt Confucius.
De toelichting gaat niet voorbij aan het gemak waarmee men de menigte kan (mis)leiden. Om de vastbesloten wil van de enkeling te breken is echter wat meer nodig. Ai ai, dat is andere koek; met dat laatste moet je voorzichtig zijn, zo tipt Confucius de machthebber.
Dat is waar en zeker.
Het gaat mij niet zozeer om de wijsheden van Confucius – zelf prefereer ik de Tao en de Heilige Schrift – maar om de boekenlegger van de chocoladefabrikant Van Houten. Een interessant overblijfsel uit het koloniale tijdperk: materiële cultuur, ik hou daarvan.
De boekenlegger komt waarschijnlijk uit het begin van de twintigste eeuw. Op de ene kant staat het proces afgebeeld dat de cacaoboon doorloopt: van de plantage naar de fabriek. Op de andere kant staan er tips voor de lezer. Sommige van die regels overtreed ik dagelijks. Muss ich mein Leben ändern?
Ik geef een drietal tips van Van Houten door: Likken is onnodig en bovendien onzindelijk (1). Kaft het boek voor het lezen (2) en de laatste: de witte rand van de pagina is er niet om beschreven te worden. Neem liever een notitieboekje.
En, om niet, een allerlaatste. Je staat bij de uitgang en je hebt de deurknop al in de hand en dan hoor je: Buig de rug niet, pas op voor ezelsoren en voor vlekken, ook van Van Houten’s cacao en chocolade.
Je krijgt trek. Niet zozeer in lezen – je wilt het boek immers niet vuil maken – maar in chocolade. Het ontbrak Van Houten niet aan humor en zin voor reclame. En hij kende de regels van Cicero. Bewaar de kernboodschap voor het laatst.
De boekenlegger krijgt de koper bij het boek. Ik leg hem waar hij lag en citeer op diezelfde pagina nog een woord van Der Meister: ‘Weisheit macht frei von Zweifeln, Sittlichkeit macht frei von Leid, Entschlossenheit macht frei von Furcht.’
Vrij van alles.
Ich darf mein Leben ändern.
