in 't Wasdom

Antiquariaat Cornelissen & De Jong
januari 31st, 2020 by Igor Cornelissen

Blessed with jazz

Rudi Blesh was een van de eerste niet musicerende Amerikanen die de jazz serieus nam. Zijn boek Shining Trumpets laat hij de muziek uit New Orleans, waar het allemaal rondom 1900 begon, herleven. Met schitterende illustraties van de eerste bands, de praalwagens en de begrafenissen waar jazz werd gespeeld. Pianist Montana Taylor heeft een fles drank op de piano staan.

Er wordt nog steeds gemusiceerd en gedronken in New Orleans, maar het is nu allemaal erg toeristisch. Marken en Volendam ineen. Blesh raadpleegde niet alleen antropologen, maar spoorde nog familie op van de legendarische pianist Jelly Roll Morton wat een zeldzame foto opleverde.

Rudi Blesh schreef ook een biografie van Buster Keaton, een bewijs dat hij (Blesh) gevoel voor humor had. Meer muziekgeschiedenis?

januari 30th, 2020 by Jaap de Jong

Elisabeth F. als buikspreekster van Nietzsche

Ik kocht de dundruk met het profetisch woord van Nietzsche eind jaren tachtig (februari 1988, om precies te zijn). Het was in een antiquariaat in de Dorpsstraat van Ede. Het bestaat niet meer. Ik kwam er elke zaterdag, minstens één keer per week en weet niet meer of dat voor de boeken was of voor haar, de prachtige vrouw die de zaak runde. Ik vermoed het laatste, maar dat schrijf ik hier maar niet op. Ik kocht er veel Achterberg en een weinig Nescio en nog zoveel meer. Je moest onder een poort door en dan nog eens een trap op. Voor een goed boek doe je wat.

Het boek dat ik kocht – dit exemplaar – is vervalst door Elisabeth Förster-Nietzsche, de antisemitische serpent die later ook nog eens de wandelstok van haar broer aan de heer Schicklgruber gaf, de stok die F.N. misschien ook bij zich had toen hij in Orta de berg op ging. Elisabeth F. was later met haar man enige tijd in Paraguay waar nu nog steeds blondharigen met blauwe ogen ronddartelen en daar het Duitse ras vertegenwoordigen zoals Bernard Förster dat voor ogen had.

Ik ben best benieuwd zijn naar de precieze tekstvarianten tussen de nieuwe vertaling van Also sprach en deze oude uit 1925. Overigens is Also sprach Z. een interessant boek, dat alleen al qua vorm niet denkbaar is zonder het evangelie. En de inhoud is, of maakt in elk geval de indruk van, een anti-evangelie. Ik denk dat het complexer zit. Maar dit alles terzijde.

Ik moest aan dit en andere dingen denken toen ik een paar weken terug in de Groene Amsterdammer een artikel las van iemand die blijkbaar ook de idee had dat je Nietzsche van alles in de schoenen kunt schuiven op basis van dingen die zijn zuster deed en naliet. En de gevolgen daarvan. Ik moet er weer aan denken nu ik het boek in handen heb.

Enfin, je kunt ook niet alles lezen. Je kunt wel van alles kopen; er is zoveel meer in onze collectie. Neem en lees. Ik wens u een prachtige middag en ook een bord erwtensoep met spekjes erbij. Geniet er van.

PS – dit exemplaar is zojuist verkocht, maar er is meer filosofie bij het Cornelissen & De Jong

januari 28th, 2020 by Igor Cornelissen

Stenen halzen

Chaja Polak (1943-) kwam recentelijk weer in het nieuws door haar aanval op Ad van Liempt die een oorlogsboek dat hij niet had gelezen de hemel in prees. Het boek ging over een man die in de oorlog voor een moordkommando van de SD had gewerkt.

Chaja wist dat die man verantwoordelijk was voor de arrestatie van haar ouders. Haar moeder overleefde een kamp. Haar vader stierf in Dachau. Stenen halzen werd indertijd zeer positief beoordeeld door Elsbeth Etty in NRC Handelsblad.

januari 28th, 2020 by Igor Cornelissen

Nooit saai met Henk van Randwijk

Henk van Randwijk was onderwijzer op een christelijke school toen hij in de oorlog werd gevraagd de redactie van het illegale Vrij Nederland op zich te nemen. Hij vond het een te knullig blaadje om je leven voor te wagen. Zijn vrouw Ada zei dat hij het toch moest doen.

Na de bevrijding bleef Van Randwijk hoofdredacteur, maar het abonnee-aantal liep snel terug. Van Randwijk schreef tegen de koloniale oorlogen in Indonesië. Hij startte een uitgeverij, schreef zijn herinneringen aan het verzet en werd een bekende TV discussiant.

Hij lustte een stevige borrel en verliefde zich in een Oostenrijkse barpianiste. Met Van Randwijk werd het nooit saai en dat laten Mulder en Koedijk goed naar voren komen in hun dikke biografie. Aan zijn graf sprak toch nog een dominee. Eind goed, al goed.

En er is dus een boek over hem, een biografie

januari 24th, 2020 by Igor Cornelissen

Reizen met Magelhaes

Op Youtube bezoek ik Londense café’s die al honderden jaren bestaan. In Tokio loop ik een visrestaurant binnen, liefst met zicht op de keuken waar een tonijn wordt gefileerd. En in Goa, de voormalige kolonie in India, zoek ik digitaal de stilste plekken op het strand op met veel palmen.

Die bomen zag Fernao Magelhaes, de eerste zeevaarder die de reis rondom de wereld volbracht ook. Hij moest er veel meer moeite voor doen. Hij vertrok in september 1519 met vijf schepen. Van de oorspronkelijk bemanning van 237 koppen waren er nog achttien over toen ze op 8 september 1522 bij Sevilla voor anker gingen. De rest was gesneuveld bij gevechten met inboorlingen, gedeserteerd of van honger omgekomen. Magelhaes was er niet meer bij. Hij was op een Filippijns eiland gedood tijdens een gevecht met inlanders.

Een ooggetuige heeft de reis beschreven die in 2001 in het Nederlands werd vertaald. Uiteraard was het Panamakanaal er nog niet zodat de schepen bij Chili door de Kaap van de elfduizend maagden moesten varen. Op Maluku speelden de mensen op violen met koperen snaren. Daar had Willem Mengelberg nog nooit van gehoord.

Te koop bij ‘t Wasdom

januari 23rd, 2020 by Igor Cornelissen

Nooit meer koude botten?

Het rijk geïllustreerde Koud tot op het bot laat ons zien hoe het ooit was en misschien nooit meer zal worden. Ijspret om de zestiende en zeventiende eeuw geschilderd en getekend door grootmeesters en andere uiterst kundige handwerkslieden.

Evert van Straaten kan goed kijken. Op een paneel van A. Grimmer ziet hij hoe een jongeman een sneeuwbal in het decolleté van een vrouw probeert te duwen. Elders valt een dame waardoor haar rok in de war is geraakt en haar billen te zien zijn. Dit tot grote vreugde van een passerende schaatser. Het paneel hangt helaas in Brussel voor wie het in het echt wil zien.

Uiteraard is Avercamp vertegenwoordigd. De veelzijdigste. Elders een mooi gezicht op de stadswal van Haarlem.

Nog meer kunst

januari 22nd, 2020 by Igor Cornelissen

Liefde en jaloezie op de plantage

Alain Robbe-Grillet was een van de pleitbezorgers van de ‘nieuwe roman’. Botanicus van beroep schreef hij veel boeken en produceerde hij succesvolle films. Als landbouwdeskundige werkte hij in Frans Guyana en Guadeloupe. Zijn roman Jaloezie is gesitueerd op een bananenplantage. De schrijver kon putten uit eigen ervaring. Zijn liefde voor de planten en bloemenwereld liet hem nooit los. Als hij bij vrienden op bezoek was, onderbrak hij het gesprek graag voor een wandeling door hun tuin om dan alle namen van planten bloemen te noemen die hij er zag.

Nico Lijssen, vertaler van dit boek – waarvan bij verschijning in het Frans slechts 746 exemplaren werden verkocht – woonde met pottenbakster Frieda Koch (de ex van Bert Schierbeek en van Lucebert) op de Van Eeghenlaan 7 in Amsterdam. Ik woonde daar in de jaren zestig en huurde een kamer bij Frieda en Nico. Vanuit de Van Eeghenlaan wandelde ik door het Vondelpark naar een café op de Jacob van Lennepkade. Daar hield men mij voor een sportjournalist en dat liet ik maar zo. Dit laatste geheel terzijde.

Nog meer literatuur

januari 21st, 2020 by Igor Cornelissen

Zwolle in rep en roer: Multatuli, de dominee en de barones

Henri A. Ett was een bekende en serieuze Multatuli vorser. Hij correspondeerde al in 1939/’40 over hem met E. du Perron. Waarschijnlijk is hij op de zaak van de (Zwolse) weduwe Pruimers gestuit omdat Multatuli het ooit voor de weduwe, die zich al te langdurig door een predikant had laten troosten, heeft opgenomen. Niet iedereen was blij met die aandacht. Baron Van Dedem, een nazaat van weduwe Pruimers, probeerde nog in 1951 zonder succes het boek van Ett te laten verbieden.

Jaren na Henri A. Ett wierp de Zwolse slavist en historicus Wim Coster zich opnieuw op de zaak van de weduwe. Uiteraard figuurlijk. In de tijd dat Coster dikke folianten met familiepapieren van de Van Dedems doornam, trof ik hem op het Historisch Archief Overijssel. Hij zat er stralend bij want hij had net een ver familielid van de weduwe opgespoord die in Zwitserland woonde. De man wilde Coster wel ontvangen. Ga je erheen, vroeg ik Coster. Natuurlijk ga ik, was zijn antwoord.

Het zijn de rijke momenten van een onderzoeker: iets vinden waarop je niet meer rekende of iets vinden wat je niet zocht. Coster heeft de zaak van de een predikant vererende weduwe, die zich voor een deel in Zwolle afspeelt, tot op het bot uitgezocht. Volgens mij leed ze aan godsdienstwaanzin. Coster was wat voorzichtiger in zijn oordeel, maar weersprak het niet.

Over deze en andere zaken: een greep uit de collectie Zwolle.

januari 20th, 2020 by Igor Cornelissen

De papieren tijger – Thom K. de Vries, archivaris te Zwolle

Thom. J. de Vries, stadsarchivaris van Zwolle, de plaats waar hij was geboren en stierf, was een productief schrijver. Hij schreef veel cadeau boekjes voor de ooit bekende Zwolse uitgeverij Tjeenk Willink, zijn buren op de Melkmarkt.

De stille straat uit 1946 is er één van. Het is een ode aan het beschreven papier en aan de Zwolse schrijvers. Hun beeltenissen afgedrukt. Willem Bartjens, de rekenmeester incluis. Thom J. de Vries gaf het boekje een mooie ondertitel mee: meditatie over meesters en boeken in een Zwols papierpakhuis.

Thom. K. de Vries zou zeer geschikt zijn geweest voor het onderwijs, maar doofheid belette dat. Het schijnt dat hij op latere leeftijd zelfs niet meer de indruk wilde wekken dat hij naar iemand luisterde. Het had geen zin. Er bleven documenten te over om te bestuderen.

Niet meer leverbaar

januari 12th, 2020 by Igor Cornelissen

Over aanpalende thema’s: Een Alpenroman

Niet aansluitend op Gertrude Stein en Toklas, maar wel over een aanpalend thema handelt Vestdijks Een Alpenroman. De lesbische liefde dus, destijds nog ‘een precair thema’ genoemd. Dat is het nu buiten Veenendaal, de Alblasserwaard en Genemuiden al lang niet meer, maar wel in 1961 toen die roman werd uitgegeven.

Vestdijk droeg zijn roman op aan Ans. Was dat niet zijn huishoudster? Als Lucie afreist om haar kelnerin in Zwitserland nog een keer te zien, reist ze langs de Rijn. Volgens haar geen echt Duitse rivier. Wel internationaal. Wijnbergen deed haar aan Frankrijk denken en Rijnaken had je ook in Nederland. Bovendien waren er volgens haar geen concentratiekampen langs de Rijn geweest. Lucie wilde eindelijk wel eens Duitsers zien. Vestdijk wist wel alle registers open te trekken. Toch met terughoudendheid. ‘Voor het inslapen hadden ze meer dan eens elkaars blote huid beroerd, zuiver toevallig. Zoiets was niet te vermijden.’ Een Alpenroman heet het boek, maar ze krijgen het heel warm onder een dekbed dat dan ook wordt afgeworpen.

Het omslag is van Karel Beunis (1933-1983) die naam maakte door zijn werk voor de Bezige Bij. Vooral de reeks Literaire Reuzenpockets kreeg zijn stempel. Modern en trefzeker. Hier te vinden

Nog meer literatuur.

januari 10th, 2020 by Igor Cornelissen

Het zwijgen van Kees de Prater

Toen Bart van der Boom zijn boekje over Kees van Geelkerken schreef, leefden er nog mensen die Van Geelkerken goed hadden gekend. Een voordeel voor de auteur. ‘Kees de prater’ zoals hij ook in eigen kring werd genoemd, was de rechterhand van Mussert. Hij kreeg nog net niet de doodstraf. Wel levenslang. De reden is dat hij pas in 1951 werd berecht omdat men hem in veel andere processen nodig had als getuige.

Van Geelkerken is kort op Youtube te zien als getuige in het proces tegen Rauter, die overigens wel voor het vuurpeloton eindigde. Ik ontmoette Van Geelkerken na zijn vrijlating (in 1959) eenmaal toevallig. Toen ik vroeg of hij die Van Geelkerken was, bevestigde hij dat volmondig. Maar op een verzoek om een gesprek dat mogelijk in Vrij Nederland zou komen, ging hij niet in. Hij had ‘alles al gehad’. Dat was verstandig van hem. Nieuwe publiciteit zou hem waarschijnlijk alleen maar last hebben bezorgd.

januari 9th, 2020 by Igor Cornelissen

Jezus als Zeloot

Brandons Bijbel, geloof en geschiedenis handelt over drie terreinen waarover mensen nog wel eens willen lezen. De kerken mogen dan, tenminste in Nederland en omringende gebieden, leeg worden, belangstelling voor onze vroegste geloven (of bijgeloof) blijft bestaan. Brandon was een priester die sinds 1951 jarenlang in Manchester professor was. Archeologie speelde een belangrijke rol bij zijn overwegingen.

Volgens Brandon behoorde Jezus zeer waarschijnlijk tot de Zeloten, de groep die geen enkel compromis met de bezettende macht, de Romeinen, wilden. Het hoofdstuk over de Zeloten is hoogst interessant. Voor een jood was de betaling van een schatting niet alleen een erkenning van een vreemde overheerser, maar bovendien een godslastering. Daar werd tegen gerebelleerd. Brandon vermoedt dat twee van die rebellen samen met Jezus werden gekruisigd. Dat brengt Brandon tot verdere overwegingen, alles onderbouwd.

Meer godsdienstwetenschap of anders theologie?

januari 8th, 2020 by Igor Cornelissen

Koken met Alice

Gertrude Stein was in het literaire Parijs van de jaren twintig en dertig een centrale figuur. Zij was de genereuze gastvrouw van Picasso, Matisse, Scott Fitzgerald en Hemingway. Alice Toklas was haar vaste gezellin. Die kon volgens het boek goed koken. Of ze voor Hemingway, die van stierenvechten hield, ook stierenkloten kookte of braadde, is niet bekend. Uiteraard is het kookboek niet alleen gevuld met recepten. Ontmoetingen met beroemde kunstenaars worden breed uitgesponnen, gelardeerd met maagdensaus (voor groenten) en roomijs op de trouwdag.

Het voorwoord is van Doeschka Meijsing die enkele jaren mijn collega bij Vrij Nederland was, maar werd ontslagen door Joop van Tijn. Hij masseerde de pijnplek nog wat extra door het uitspreken van de charmante zin: ‘Jij bent eigenlijk meer schrijfster dan journalist.’ Of Doeschka maagd was of getrouwd werd, heb ik nooit geweten. Joop moet het hebben geweten. Volgens Doeschka was Alice lelijk, had ze een snor, maar was ze de baas in de keuken. Ik had daar wel eens willen eten. Bijvoorbeeld (pg. 178) de jonge eend met port. Daarvoor moesten wel eerst 24 verse vijgen onder de beste port in een hermetisch gesloten pot 26 uur staan weken. Prettig als je iemand hebt die dat allemaal voor je doet. Ik wil ook wel zo’n Alice, als het even kan zonder snor.

Nog niet genoeg kookboeken?

januari 7th, 2020 by Igor Cornelissen

De legende van de Baalsjem

Martin Buber was vele jaren een guru of, zo men wil, een heilige voor vooral niet-joden. De Nederlandse vertaling De legende van den Baalsjem kwam in 1928 uit. Joods mysticisme waarvan niemand, aldus bespreker Joseph Gompers in Nu van juni 1928, “zal kunnen ontkennen dat het heidense invloeden bevat”. Dat u het maar weet.

Gompers prijst de vertaling uit het Hebreeuws door mevrouw R. Colaco Osorio-Swaab (1881-1971). Zeldzame uitgave met bandomslag van Wybo Meyer, 1e druk.

U kunt hem hier vinden, opgenomen onder de rubriek judaica.

januari 6th, 2020 by Igor Cornelissen

Liberaal jodendom

Caransa vertelt in Jodendom, een gelede levensbeschouwing veel. De ondertitel van zijn boekje is ‘een oefening in begrip en tolerantie’. Ab Caransa sloot zich bij de liberale joden aan, een groep die door de orthodoxie niet voor vol wordt aangezien.

Wellicht dat Caransa daarom relatief veel aandacht schenkt aan de groepen joden die zich in Duitsland, Frankrijk, Engeland en Amerika van de orthodoxie afsplitsten. Aardig als kennismaking met het jodendom in al zijn geledingen. Hier te bestellen.

Méér judaica.

januari 5th, 2020 by Igor Cornelissen

Altijd van huis. Vluchtwegen van Graham Greene

Graham Greene werd tweemaal genomineerd voor de Nobelprijs. Hij kreeg hem niet. Onbegrijpelijk. Zijn autobiografische werk Vluchtwegen stamt uit 1980. Greene was zeer reislustig. In dit boek vertelt hij over zijn ervaringen in Haïti, Cuba, Vietnam en Praag.

Mijn oud hoofdredacteur Mathieu Smedts was dol op hem. Niet alleen, denk ik, omdat Greene katholiek werd om een katholieke vrouw te trouwen. Ook na de (niet officiele) scheiding van Vivien Dayrell-Browning  bleef Greene katholiek. En schrijflustig. Gelukkig, zo hield hij mij van de straat. Na Stamboel Train uit 1932 volgde een rijk oeuvre. Men denke aan The Quiet American en Our man in Havanna, ook vertaald in het Nederlands.

Ik denk nog vaak aan de film The Third Man met Orson Welles. Greene schreef het verhaal. Zijn boek Vluchtwegen is hier te bestellen.

Méér literatuur.

januari 5th, 2020 by Jaap de Jong

Zonder zeulen: virtueel catalogiseren

Het aardige van het indelen van een virtuele boekenkast is dat je je voorraad kunt verplaatsen zonder werkelijk met boeken te hoeven zeulen. De ruimte op de digitale boekenplank is immers onbeperkt. Een virtueel leven heeft z’n voordelen.

Enfin, ik maakte zojuist even een voorlopige indeling: filosofie, judaica, theologie, godsdienstwetenschap, wetenschapsgeschiedenis, geschiedenis, literatuur. Dit zijn tot nog toe ook wel de meest belangrijke categorieën in het antiquariaat. De indeling is een beetje arbitrair en er valt natuurlijk veel over te zeggen. Waarom maak ik bijvoorbeeld onderscheid tussen theologie en godsdienstwetenschap? En wat is literatuur eigenlijk?

En kookboeken natuurlijk. Zonder kookboek is geen menswaardig bestaan mogelijk.  Later meer.

januari 1st, 2020 by Igor Cornelissen

Bij nader inzien: meneer Beerta en de klassenstrijd

In de bus door Engeland spraken achter mij twee dames over Het Bureau van J.J. Voskuil waarvan net het eerste deel was verschenen. Ik was op reis met andere boekenverzamelaars. De vrouwen waren zo opgewonden dat ik hen om informatie vroeg. Heel Nederland was vol van Het Bureau. Ik kreeg een goed advies van ze: “Als u zo ongeveer op pagina 70 bent, weet u of u verder leest”. Ik deed het en las verder. Alle delen. Nog net niet ademloos, want ik wilde doorgaan.

Ik had meneer Beerta de directeur van het dialectenbureau waar het verhaal zich grotendeels afspeelt herkend. Het was de keurige, half nichterige, dr. Piet Meertens die ik had ontmoet bij een klein groepje links socialisten dat in Amsterdam vergaderde. Wij wilden de PvdA naar links ombuigen. De klassenstrijd moest weer worden gevoerd. We waren kansloos.

Mij ging het om meneer Beerta. Hij ging weer leven. Waarheidsgetrouw. Voskuils Bureau werd een hype. Er verscheen zelfs een boekje Wie is wie in Het Bureau? Ik bleek heel wat figuren uit Het Bureau gekend te hebben. Read the rest of this entry »

december 31st, 2019 by Igor Cornelissen

Schijnheilige iconenaanbidders

Michael Saltykov-Sjtsjedrin(1826-1889) was criticus, tijdschriftredacteur en romancier. Te oordelen naar de Geschiedenis van de Russische literatuur van Karel van het Reve hoorde hij niet bij de allergrootsten zoals Tsjechov en Poesjkin. In zijn literatuurgeschiedenis komt hij alleen terloops voor. De familie Golowljow verscheen in 1972 in de beroemde Russische bibliotheek van Van Oorschot. De roman over een familie die uit louter nare mensen lijkt te bestaan geeft op een zijspoor nog een aardig kijkje op het Russische toneel in de provincie. Een van de meisjes van de familie is actrice en wordt steeds lastig gevallen door officieren die bezoekjes brengen aan de kleedkamers.

Het boek werd vertaald door Eva van Santen, dochter van het communistische Eerste Kamerlid drs. Joop van Santen die in 1953 met de CPN brak omdat Joop tegen sprak dat er in het Westen een grote crisis op handen was. Maar dit terzijde. Karel van het Reve schreef elders over het boek: ”Het oude feodale Rusland in al zijn modderigheid.’ En dat is voor dit naargeestige boek niet te sterk uitgedrukt. Wat een schijnheilige iconen aanbidders!

Hier te koop #Igoriana

december 30th, 2019 by Igor Cornelissen

De prijs van juwelen: The Gaslight Murders

The Gaslight Murders is een adembenemend verhaal over misdaad in Londen. In Sidney Street werd in 1910 een juwelier overvallen en beroofd. Russische gangsters. Of Litouwers? Joden. Ook nog anarchisten? Drie dode politiemannen en twee zwaar gewond. We zijn tegenwoordig meer gewend. Toen rukten ook militairen uit.

Fraai geïllustreerd. Minister Winston Churchill ging, zoals een foto toont, met hoge hoed op kijken naar de gevechten hoewel hem dat wegens het risico ernstig ontraden. Voor wie wil weten waar Sidney Street lag, en nog steeds ligt, is er een fraaie oude Bacon gids van Londen met een prachtige uitslaande kaart. Hier te koop #Igoriana